Hơn 45 triệu trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới mắc suy dinh dưỡng cấp tính

Hơn 45 triệu trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới mắc suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó khoảng 13,6 triệu trẻ ở mức độ nặng. Tình trạng này làm tăng nguy cơ mắc bệnh, tử vong và ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ.

Suy dinh dưỡng cấp tính làm tăng nguy cơ bệnh tật

Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng cấp tính vẫn ở mức khoảng 4,5%–5,6% trên phạm vi toàn quốc. Tình trạng này tập trung nhiều tại khu vực Tây Nguyên, trung du và miền núi phía Bắc; tại một số địa phương, tỷ lệ suy dinh dưỡng cấp tính trên 10%.

Trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ sinh sống tại khu vực chịu ảnh hưởng của thiên tai và trẻ mắc các bệnh mạn tính là những nhóm có nguy cơ cao. Đây cũng là những đối tượng cần được quan tâm trong công tác sàng lọc, phát hiện và can thiệp dinh dưỡng tại cộng đồng.

Suy dinh dưỡng cấp tính không chỉ phản ánh tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng trong một giai đoạn mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn và quá trình phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ.

Trẻ suy dinh dưỡng cấp tính có thể mắc các bệnh nhiễm trùng thường gặp như tiêu chảy, viêm phổi với mức độ nặng hơn. Ngược lại, bệnh nhiễm trùng cũng có thể làm tình trạng suy dinh dưỡng trở nên nghiêm trọng hơn, tạo thành vòng xoắn bất lợi đối với sức khỏe của trẻ.

Tuy nhiên, suy dinh dưỡng cấp tính không đồng nghĩa với việc trẻ mất đi cơ hội phục hồi. Nếu được phát hiện sớm, đánh giá đúng mức độ và điều trị phù hợp, trẻ có thể hồi phục tốt và tiếp tục phát triển bình thường.

Chuẩn hóa tiêu chí chẩn đoán, phân loại và điều trị

Hướng dẫn mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa những nội dung phù hợp của hướng dẫn trước đây, đồng thời cập nhật các bằng chứng khoa học mới từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2023.

Mục tiêu là chuẩn hóa các khái niệm, tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại và phác đồ điều trị suy dinh dưỡng do thiếu protein - năng lượng, bảo đảm tính khoa học, thống nhất và khả thi khi triển khai trên hệ thống y tế.

Theo WHO, suy dinh dưỡng ở trẻ em từ 0–59 tháng tuổi được xác định dựa trên các chỉ số cân nặng theo chiều cao hoặc cân nặng theo chiều dài, chu vi vòng cánh tay hoặc sự hiện diện của phù dinh dưỡng.

Bệnh được chia thành hai mức độ là suy dinh dưỡng cấp tính vừa và suy dinh dưỡng cấp tính nặng.

Việc chuẩn hóa các tiêu chí chẩn đoán và phân loại có ý nghĩa quan trọng trong thực hành, bởi mức độ suy dinh dưỡng khác nhau đòi hỏi cách tiếp cận và theo dõi khác nhau. Khi được đánh giá đúng ngay từ đầu, nhân viên y tế có thể lựa chọn phương án can thiệp phù hợp, đồng thời nhận diện sớm những trường hợp có nguy cơ diễn biến nặng.

Hướng dẫn mới cũng bổ sung, tích hợp những tiến bộ khoa học trong quản lý suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó có các nội dung liên quan đến hệ vi sinh đường ruột và miễn dịch, quản lý và cá thể hóa điều trị, cũng như kiểm soát nguy cơ hội chứng nuôi ăn lại.

Những cập nhật này hướng tới việc điều trị không chỉ dựa trên một phác đồ chung mà cần được điều chỉnh phù hợp với tình trạng của từng trẻ, mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Phòng, chống suy dinh dưỡng cần bắt đầu từ sớm

Một điểm được Bộ Y tế nhấn mạnh là phòng, chống suy dinh dưỡng cần bắt đầu từ sớm và được thực hiện liên tục, từ trước khi trẻ ra đời cho đến những năm đầu đời (dưới 5 tuổi).

Điều này gắn chặt với chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tại cộng đồng, từ bảo đảm dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai và bà mẹ cho con bú, nuôi con bằng sữa mẹ, ăn bổ sung hợp lý đến theo dõi tăng trưởng và bổ sung vi chất.

Cùng với đó là bảo đảm tiêm chủng, phát hiện và điều trị sớm các bệnh nhiễm khuẩn, giữ gìn vệ sinh và bảo đảm nước sạch.

Trong chuỗi chăm sóc đó, y tế cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Theo Bộ Y tế, y tế cơ sở cần tổ chức sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm trẻ có nguy cơ hoặc đã có biểu hiện suy dinh dưỡng ngay tại cộng đồng. Việc phát hiện sớm giúp trẻ được can thiệp kịp thời, đồng thời hạn chế những trường hợp bệnh diễn biến nặng phải chuyển lên tuyến trên.

Cùng với việc cập nhật tiêu chuẩn chẩn đoán và điều trị, hướng dẫn mới nhấn mạnh vai trò phối hợp đa chuyên ngành trong chăm sóc trẻ suy dinh dưỡng cấp tính.

Trong quá trình điều trị, nhi khoa, dinh dưỡng lâm sàng, điều dưỡng và y tế dự phòng cần phối hợp chặt chẽ, từ đánh giá tình trạng trẻ, xây dựng kế hoạch điều trị, theo dõi đáp ứng đến tư vấn và quản lý sau khi trẻ xuất viện.

Việc cá thể hóa điều trị cũng giúp nhân viên y tế chủ động hơn trong kiểm soát các nguy cơ trong quá trình nuôi dưỡng và phục hồi, trong đó có hội chứng nuôi ăn lại.

Việc cập nhật và chuẩn hóa hướng dẫn được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng quản lý và điều trị suy dinh dưỡng cấp tính, giảm nguy cơ tử vong và các hậu quả lâu dài, qua đó đóng góp vào mục tiêu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe, tầm vóc của trẻ em Việt Nam...