Người xưa dặn 5 việc tránh làm đầu năm mới để cả năm suôn sẻ

Theo quan niệm dân gian, có 5 điều quan trọng nên tránh trong ngày đầu năm mới để giữ gìn may mắn, tài lộc và sự bình an cho gia đình trong suốt cả năm.

Để hiểu rõ “5 điều không nên làm trong ngày đầu năm mới”, trước hết cần làm rõ một điểm quan trọng: Tết Dương lịch hiện nay không hoàn toàn giống với Tết đầu năm trong lịch sử cổ đại.

Năm 1949, tại phiên họp toàn thể lần thứ nhất của Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc, lịch Dương lịch chính thức được sử dụng. Ngày 1/1 theo lịch Gregorian được chọn là Ngày đầu năm mới, trong khi ngày mùng 1 tháng Giêng âm lịch trở thành Tết Nguyên đán.

Tuy nhiên, trong suốt hàng nghìn năm trước đó, từ khi Hoàng đế Vũ nhà Hán ban hành lịch Thái Sơ cho đến cuối triều đại nhà Thanh, ngày đầu năm luôn được hiểu là ngày đầu tiên của tháng Giêng âm lịch. Chính điều này tạo nên nền tảng lịch sử cho các phong tục và kiêng kỵ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Khi Tết Dương lịch được thiết lập, một số tập tục cổ truyền cũng dần “dịch chuyển” sang ngày 1/1, khiến ngày đầu năm mới mang thêm ý nghĩa văn hóa: tạm biệt năm cũ, đón chào năm mới.

Không dọn dẹp nhà cửa

Theo quan niệm xưa quét nhà, đổ rác vào ngày đầu năm mới sẽ vô tình quét đi tài lộc và vận may.

Thực tế, trong văn hóa truyền thống đã có một ngày “quét nhà” riêng, thường là ngày 24 tháng Chạp âm lịch. Tục ngữ có câu: “Hai tư tháng Chạp, quét nhà”, hàm ý hoàn thành việc dọn dẹp trước Tết để xua cái cũ, đón điều mới, tránh phạm kiêng kỵ trong ngày đầu năm.

Nhiều ghi chép lịch sử như “Kinh Sở tuế thời ký” cũng nhắc đến phong tục quét dọn vào tháng 12 âm lịch. Dưới góc nhìn hiện đại, điều này càng hợp lý: dọn dẹp sớm giúp gia đình có những ngày đầu năm thật sự thư giãn và sum vầy.

Không đào móng, sửa chữa, cải tạo lớn

Theo phong thủy truyền thống, ngày đầu năm mới là thời điểm giao thoa của năm - tháng - giờ, trường năng lượng được cho là chưa ổn định. Trong xã hội nông nghiệp xưa, Tết Nguyên đán rơi vào thời khắc chuyển mùa đông – xuân, khi vạn vật chưa kịp hồi sinh, vì vậy việc lao động nặng nhọc bị xem là không phù hợp.

Ngay cả ngày nay, nhiều gia đình vẫn tránh sửa chữa, cải tạo nhà cửa trong kỳ nghỉ đầu năm. Không chỉ vì yếu tố tâm linh, mà còn để đảm bảo an toàn, tránh ảnh hưởng đến không khí lễ hội và sự nghỉ ngơi chung của mọi người.

Tránh dùng kéo, kim chỉ

Dân gian có câu: “Đầu năm thêu thùa, thị phi khó tránh.” Thời xưa, thêu vá là công việc quanh năm của phụ nữ, hiếm khi được nghỉ ngơi. Vì thế, Tết là dịp để buông bỏ lao động, hướng đến sự an yên.

Kéo và kim được xem là vật sắc nhọn, tượng trưng cho chia cắt, xung đột. Việc sử dụng chúng vào ngày đầu năm bị cho là phá vỡ sự hòa thuận. Sách Yanjing Suishi Ji thời nhà Thanh từng ghi chép rằng người dân không làm việc thêu thùa vào ngày Tết, cho thấy phong tục này phổ biến rộng rãi.

Ở góc độ thực tế, tránh dùng vật sắc nhọn trong ngày lễ cũng giúp hạn chế rủi ro tai nạn, khiến phong tục này vẫn còn giá trị đến ngày nay.

Không gọi giật dậy hay thúc ép người khác thức dậy

Nhiều người vẫn nhớ cảm giác sáng mùng 1 được để ngủ dậy tự nhiên, không bị gọi giật. Người xưa tin rằng nếu bị ép thức dậy vào ngày đầu năm, cả năm sau sẽ luôn vội vã, căng thẳng.

Phong tục này thể hiện sự quan tâm và mong muốn một khởi đầu nhẹ nhàng. Xét về tâm lý học hiện đại, việc thức dậy tự nhiên trong ngày nghỉ giúp tinh thần thoải mái, tạo trạng thái tích cực cho những ngày đầu năm.

Không tiêu xài quá mức

Phong tục này phổ biến ở vùng nông thôn, nơi người xưa tin rằng thói quen chi tiêu trong ngày đầu năm sẽ ảnh hưởng đến cả năm. Phung phí vào ngày đầu tiên được xem là dấu hiệu của việc khó tích lũy sau này.

Nguồn gốc của quan niệm này xuất phát từ triết lý tiết kiệm của nền văn minh nông nghiệp, khi của cải làm ra không dễ dàng. Về bản chất, đây không phải là phản đối tiêu dùng, mà là lời nhắc nhở về chi tiêu hợp lý và trân trọng giá trị lao động.

Sự tiếp nối của phong tục trong đời sống hiện đại

Nhiều người thắc mắc vì sao những phong tục vốn thuộc Tết Nguyên đán lại xuất hiện trong Tết Dương lịch. Câu trả lời nằm ở tính bao hàm và kế thừa của văn hóa dân gian.

Sau năm 1949, một phần phong tục đón năm mới đã được chuyển sang ngày 1/1. Các tài liệu lịch sử như Sử ký Tư Mã Thiên, Kinh Tấn cùng nhiều nghiên cứu văn hóa dân gian hiện đại đều cho thấy sự liên tục của những tập tục này qua thời gian.

Dù tin hay không, việc tránh 5 điều kiêng kỵ trong ngày đầu năm mới vẫn mang ý nghĩa tích cực giúp con người sống chậm lại, hướng đến sự an hòa, tiết chế và khởi đầu năm mới với tâm thế tốt đẹp hơn.