Du lịch Việt trước thách thức biến đổi khí hậu toàn cầu: Bài 3 -Du lịch xanh "khát" nhân lực chất lượng cao

Du lịch xanh không chỉ là câu chuyện về hạ tầng thân thiện môi trường hay sản phẩm bền vững mà trước hết là sự thay đổi từ con người. Trong quá trình "xanh hóa" ngành “công nghiệp không khói”, yêu cầu về một đội ngũ nhân lực am hiểu phát triển bền vững, có kỹ năng và tư duy xanh đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), du lịch xanh không chỉ đơn giản là du lịch gắn với thiên nhiên, mà còn là cách tiếp cận toàn diện nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường, phát huy vai trò cộng đồng và hướng tới sự phát triển bền vững. Đây là hướng đi mà nhiều thành phố trên thế giới đã và đang lựa chọn để tăng sức cạnh tranh, thu hút du khách quốc tế. Ở góc độ thị trường, xu hướng này ngày càng thể hiện rõ.

Theo báo cáo Du lịch và Phát triển bền vững năm 2025 của Booking.com, có tới 99% du khách Việt Nam được khảo sát cho biết mong muốn đưa ra nhiều lựa chọn du lịch bền vững hơn trong các chuyến đi. Điều đó cho thấy nhu cầu về sản phẩm, dịch vụ “xanh” không còn là phân khúc nhỏ mà đang trở thành tiêu chí quan trọng khi khách lựa chọn điểm đến, cơ sở lưu trú hay hành trình trải nghiệm.

Tuy nhiên, để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của du khách, câu chuyện không chỉ dừng ở việc xây dựng mô hình hay đạt chứng nhận xanh. Yếu tố quyết định nằm ở con người – đội ngũ trực tiếp thiết kế, vận hành và cung cấp dịch vụ. Khi du lịch xanh được nhìn nhận như một chiến lược phát triển bền vững, yêu cầu đặt ra với nguồn nhân lực cũng thay đổi theo hướng chuyên sâu và toàn diện hơn.

Bài toán nhân lực cho du lịch xanh

Đánh giá về mức độ đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch xanh của nguồn nhân lực hiện nay, PGS.TS Lê Văn Tấn - Phó trưởng khoa, Phụ trách Khoa Du lịch, Trường ĐH Công đoàn cho rằng lực lượng lao động ngành du lịch Việt Nam vẫn chưa theo kịp đòi hỏi của quá trình chuyển đổi.

"Lao động du lịch vẫn mạnh về nghiệp vụ truyền thống nhưng còn thiếu kiến thức và kỹ năng về phát triển bền vững, môi trường và trách nhiệm xã hội", PGS.TS Lê Văn Tấn nói.

PGS.TS Lê Văn Tấn cho rằng, du lịch xanh đòi hỏi người lao động không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có kiến thức nền tảng về môi trường và phát triển bền vững. Cụ thể, lao động cần hiểu rõ các nguyên tắc sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, quản lý rác thải, bảo tồn đa dạng sinh học và gìn giữ giá trị văn hóa bản địa.

Bên cạnh đó, kỹ năng thiết kế và vận hành sản phẩm du lịch thân thiện môi trường cũng trở thành yêu cầu mới. Một tour sinh thái không chỉ đơn thuần đưa khách tham quan thiên nhiên mà phải đảm bảo quy trình tổ chức hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, đồng thời tạo sinh kế công bằng cho cộng đồng địa phương.

Đặc biệt, du lịch xanh nhấn mạnh yếu tố trách nhiệm xã hội và tư duy dài hạn. Người lao động không thể chỉ nhìn vào lợi nhuận trước mắt mà cần cân nhắc tác động của hoạt động du lịch đến môi trường và cộng đồng trong nhiều năm sau đó. Đây là sự chuyển đổi từ tư duy “khai thác” sang “bảo tồn và phát triển hài hòa”.

Tuy nhiên, chính việc du lịch xanh đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn về môi trường và xã hội nêu trên, những “khoảng trống” về năng lực bắt đầu lộ rõ.

Một trong những nguyên nhân khiến nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu là công tác đào tạo và đào tạo lại còn nhiều hạn chế. Theo đánh giá của PGS.TS Lê Văn Tấn, chương trình đào tạo hiện nay vẫn nặng lý thuyết, thiếu nội dung chuyên sâu về du lịch xanh và chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Nhiều cơ sở đào tạo đã bắt đầu lồng ghép nội dung phát triển bền vững vào chương trình học, song mức độ còn khiêm tốn, chưa trở thành trục chính. Sinh viên thường được tiếp cận khái niệm du lịch xanh ở mức khái quát, thiếu cơ hội thực hành tại các mô hình cụ thể.

Sự gắn kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và địa phương áp dụng mô hình du lịch xanh cũng còn hạn chế. Điều này khiến người học thiếu môi trường trải nghiệm thực tế, trong khi doanh nghiệp lại khó tìm được lao động có kỹ năng phù hợp. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường vì thế chưa được thu hẹp.

Ở góc độ doanh nghiệp, hoạt động đào tạo lại và bồi dưỡng chuyên sâu cho nhân viên về tiêu chuẩn xanh, quy trình vận hành bền vững hay chứng chỉ môi trường chưa được chú trọng đúng mức. Trong khi đó, để đạt các chứng nhận quốc tế về du lịch bền vững, đội ngũ nhân sự đóng vai trò quyết định.

Cộng đồng địa phương là lực lượng nòng cốt

Câu chuyện nguồn nhân lực du lịch xanh không chỉ dừng lại ở phạm vi nhà trường hay doanh nghiệp. Trong mô hình phát triển bền vững, lực lượng lao động không chỉ được hình thành từ hệ thống đào tạo chính quy mà còn đến từ chính cộng đồng tại điểm đến – những người trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ và gìn giữ tài nguyên.

"Cộng đồng địa phương giữ vai trò rất quan trọng và mang tính quyết định trong việc hình thành nguồn nhân lực du lịch xanh", PGS.TS Lê Văn Tấn chia sẻ.

Theo đó, người dân không chỉ trực tiếp cung cấp dịch vụ như lưu trú, ẩm thực, hướng dẫn mà còn là chủ thể bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa. Trong nhiều mô hình du lịch cộng đồng, chính người dân là “đại sứ” truyền tải câu chuyện về môi trường, văn hóa và lối sống bền vững đến du khách. Nếu được đào tạo bài bản và trao quyền phù hợp, cộng đồng có thể trở thành lực lượng lao động tại chỗ am hiểu địa phương, góp phần giảm chi phí tuyển dụng từ bên ngoài và tăng tính bền vững cho điểm đến.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít địa phương vẫn thiếu chương trình đào tạo chuyên sâu cho người dân về kỹ năng phục vụ, quản lý, ngoại ngữ và kiến thức môi trường. Việc phát triển du lịch đôi khi diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của cộng đồng, dẫn đến nguy cơ thương mại hóa văn hóa hoặc khai thác tài nguyên quá mức.

Do đó, phát triển nguồn nhân lực du lịch xanh không thể tách rời chiến lược nâng cao năng lực cho cộng đồng. Đây không chỉ là giải pháp về nhân sự mà còn là cách để đảm bảo lợi ích được phân bổ công bằng, tạo động lực lâu dài cho người dân tham gia bảo vệ tài nguyên.

Lời giải nào cho nguồn "nhân lực xanh"?

Để thu hút và giữ chân lao động chất lượng cao cho du lịch xanh, theo PGS.TS Lê Văn Tấn, cần một hệ thống chính sách đồng bộ. Trước hết là chính sách đào tạo và bồi dưỡng chuyên sâu, gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xu hướng quốc tế.

Song song với đó, chế độ đãi ngộ, thu nhập và môi trường làm việc ổn định, bền vững là yếu tố quan trọng. Du lịch xanh thường đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn, quy trình chặt chẽ hơn, do đó nếu không có chính sách phù hợp, doanh nghiệp sẽ khó giữ chân nhân sự có trình độ.

Một lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, cơ hội thăng tiến và khuyến khích đổi mới sáng tạo cũng là điều kiện cần thiết. Khi người lao động nhìn thấy tương lai dài hạn trong lĩnh vực du lịch xanh, họ sẽ sẵn sàng đầu tư thời gian, công sức để nâng cao chuyên môn.

Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, chất lượng nguồn nhân lực sẽ quyết định khả năng chuyển đổi sang mô hình du lịch bền vững. Nếu không nhanh chóng lấp đầy những khoảng trống về kiến thức và kỹ năng, mục tiêu phát triển du lịch xanh có nguy cơ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.

Ngược lại, khi đào tạo được đội ngũ lao động có tư duy bền vững, gắn kết chặt chẽ với cộng đồng và doanh nghiệp, du lịch xanh sẽ không chỉ là chiến lược phát triển mà trở thành nền tảng lâu dài cho ngành du lịch Việt Nam trong giai đoạn mới.

Để đáp ứng nhu cầu nhân lực cho "du lịch xanh", theo chia sẻ của PGS.TS Lê Văn Tấn, năm 2026 Khoa Du lịch, Trường Đại học Công đoàn đang tuyển sinh nhiều chỉ tiêu cho Ngành Việt Nam học, định hướng du lịch và Ngành Du lịch (định hướng hướng dẫn viên du lịch; Quản trị Nhà hàng - Khách sạn; Quản trị Dịch vụ du lịch và lữ hành) để giúp các bạn trẻ có nhiều lựa chọn công việc trong tương lai.

=> Xem thêm:

- Bài 1 - Thử thách và cơ hội

- Bài 2 - "Xanh hóa" để thay đổi dài hạn

=> Mời quý độc giả đón đọc: Bài cuối - Làm gì để du lịch di sản bước ra thế giới?